Somatic Experiencing (Peter A. Levine)

Somatic Experiencing in een notendop

 

Binnen mijn therapeutische sessies werk ik, Liese, met de therapievorm 'Somatic Experiencing'.

Somatic Experiencing (SE) is een lichaamsgerichte vorm van therapie die in België nog relatief onbekend is. Dat is jammer, want voor veel mensen is dit net een ontbrekende schakel in hun therapeutisch traject.

SE helpt je om dieper te werken dan alleen via praten. Niet enkel met je gedachten, maar met wie je bent in je geheel: lichaam, gevoelens én zenuwstelsel. Het brengt je naar de kern, daar waar echte verandering mogelijk wordt.

Praten is niet voldoende

 

Tijdens mijn opleiding tot klinisch psychologe lag de focus vooral op gesprekstherapie: praten, reflecteren, begrijpen en inzichten verwerven. En laat dat duidelijk zijn: dat is waardevol.

Maar ergens voelde ik: dit is niet voldoende.

Na bijna tien jaar zelf op zoek te zijn gegaan naar hulp, verschillende therapieën te hebben gevolgd en vaak weinig duurzame verandering te ervaren, begon ik te begrijpen waarom. Ik merkte dat veel mensen — inclusief mezelf — perfect kunnen uitleggen waar hun problemen vandaan komen, maar zich toch niet beter voelen.

Dat bracht me bij een belangrijke vaststelling:

Je kan met je hoofd begrijpen dat alles oké is,
maar als je lichaam dat niet voelt, blijft de klacht bestaan.

En precies daar komt Somatic Experiencing in beeld.

 

SE en trauma: ruimer dan we denken

 

Wanneer je Somatic Experiencing opzoekt, lees je vaak dat het een vorm van traumatherapie is. Dat klopt. Maar het begrip trauma roept vaak een verkeerd beeld op.

Veel mensen denken bij trauma aan:

  • oorlog

  • natuurrampen

  • zware ongevallen

  • extreme geweldservaringen

Maar binnen Somatic Experiencing betekent trauma niet per se dat je iets “vreselijks” hebt meegemaakt.

Trauma ontstaat wanneer iets:

  • te veel

  • te plots

  • te intens

  • of te lang heeft geduurd

waardoor je autonome zenuwstelsel overweldigd raakt en geen kans krijgt om te herstellen.

Met andere woorden:

Trauma is niet wat er gebeurd is,
maar wat er in je lichaam is blijven hangen.

 

Het autonome zenuwstelsel: de sleutel

 

Ons autonome zenuwstelsel regelt automatisch:

  • spanning en ontspanning

  • actie en herstel

  • veiligheid en verbinding

Het verbindt alle delen van het lichaam met elkaar. Wanneer het goed werkt, kan het:

  • activeren wanneer nodig (vechten of vluchten)

  • en daarna weer ontspannen en tot rust komen

Problemen ontstaan wanneer dit systeem vast blijft zitten in overleving, vaak in een vorm van bevriezing. Het gevaar is voorbij, maar het lichaam blijft reageren alsof het er nog is. Je lichaam vriest letterlijk de bijhorende sensaties en emoties vast om je te beschermen om dit niet in die mate te moeten voelen. 

En dat is heel handig... voor even... maar nadien verliest het zenuwstelsel zijn flexibiliteit en ontstaan er heftige klachten (zie hieronder).

Hoe merk je dat je zenuwstelsel uit balans is?

 

Veel mensen herkennen zich in één of meerdere van deze klachten:

  • slaapproblemen (te veel of te weinig slapen)

  • voortdurend “aan” staan, niet kunnen ontspannen

  • angst, onrust, onzekerheid

  • veel piekeren, in het hoofd zitten

  • lichamelijke klachten zoals maag- en darmproblemen, migraine, hartkloppingen, nek-, rug- of bekkenklachten

  • chronische vermoeidheid

  • overprikkeling

  • emotionele schommelingen (te veel of net heel weinig voelen)

  • concentratieproblemen, vergeetachtigheid, afwezigheid

Dit zijn geen zwaktes of “ingebeelde” klachten. Het zijn signalen van een zenuwstelsel dat in overleving staat.

 

Hoe raakt een zenuwstelsel ontregeld?

 

Een ontregeling kan ontstaan door:

  • langdurige stress of overbelasting

  • emotionele gebeurtenissen die te heftig, te plots of te lang hebben geduurd

  • opgroeien in een onveilige of onvoorspelbare omgeving

  • medische ingrepen of lichamelijke aandoeningen

  • een levensstijl die weinig ruimte laat voor herstel

Vaak gaat het niet om één grote gebeurtenis, maar om opeenstapeling.

 

Coping: hoe we proberen niet te voelen

 

Wanneer het lichaam te veel spanning vasthoudt, gaan we — meestal onbewust — manieren zoeken om niet te voelen wat er speelt. Dit noemen we copingstrategieën. Dit zijn dingen die we vaak in ons eigen leven makkelijker herkennen. 

Dat kan zich uiten als:

  • perfectionisme

  • altijd bezig zijn

  • controle willen houden

  • emotioneel afsluiten

  • eten, drinken, drugs, shoppen

  • dwangmatig gedrag

  • depressieve gevoelens of leegte

Dit zijn geen “slechte gewoontes”, maar overlevingsstrategieën. Ze helpen tijdelijk om niet te moeten voelen wat te overweldigend is.

Het probleem is alleen: wat niet gevoeld mag worden, blijft vastzitten in het lichaam.

 

Wat doet Somatic Experiencing dan precies?

 

Somatic Experiencing werkt rechtstreeks met het autonome zenuwstelsel. Niet door alles opnieuw te herbeleven, maar door veilig en stap voor stap te werken met lichamelijke gewaarwordingen.

SE helpt je lichaam om:

  • signalen van veiligheid opnieuw te herkennen

  • vastgezette spanning geleidelijk los te laten

  • opnieuw flexibiliteit te ontwikkelen tussen spanning en ontspanning

Zo leert je zenuwstelsel dat het gevaar voorbij is — niet in woorden, maar in ervaring.

 

Samengevat

 

Binnen Somatic Experiencing wordt trauma begrepen als een ontregeling van het autonome zenuwstelsel, waarbij het lichaam vast blijft zitten in overlevingsreacties zoals bevriezing, voortdurende alertheid of afsluiting.

Somatic Experiencing helpt het lichaam om dit patroon los te laten en zijn natuurlijke veerkracht te herstellen.

Niet door harder te werken of meer te begrijpen,
maar door opnieuw te leren voelen wat veilig is om te voelen.